دفتر مقام معظم رهبری
titreno.ir
سایت خبری تابناک ایلام
حرف تو
تاریخ انتشار : 25 آذر 1394 - 23:30
کد مطلب: 36432
در کتاب مسالک و ممالک در وصف سیمره آمده است که سیمره و سیروان میوه گرمسیری و سردسیری دارند و آب روان در خانه های ایشان میرود. وی فاصله دینور تا سیمره را پنج مرحله و از سیروان تا سیمره را یک روز راه ذکر کرده است.

 ایلام پویا/عبّاس دولتیاری*

 

بر اساس متون و منابع مكتوب سيمره در دوره ساساني و صدر اسلام ازجمله شهرهاي مهم به شمار رفته است. البته در هیچ‌کدام از منابع جغرافيايي تاريخي به نام درهّشهر اشاره نشده است.

در بسياري از منابع دوره ساساني و كتب جغرافياي تاريخي صدر اسلام تا قرن 10 م/ 4 ﻫ. ق سيمره با املاي صيمره و بانام‌های ماسبذان، مهرجانقذق، مهرجانقذف و گاهي نيز كمره يادشده است.

اكثريت اين منابع سيمره را در زمره شهرهاي جبال طبقهبندي ميكنند و برخي آن را از اعمال بصره ميدانند. در بسياري از منابع جغرافيايي، هم‌زمان با سيمره از شهرهاي به نام سيروان و كهگ یادشده، كه لسترنج آن را در جنوب ماهي دشت كنوني و در زمرهي شهرهاي جبال آورده است، با توجه به توصيفهاي جغرافيدانان صدر اسلام، اين دو شهر از منظر اقليمي، معماري و فرهنگي داراي شباهتهاي بينظيري بودند، به صورتي كه در بسياري از منابع فوق از اين دو شهر توأمان یادشده و به همين امر سبب آشفتگيهاي بسياري در شناخت دقيق جغرافيايي تاريخي سيمره گشته است.

بلاذي صيمره را پايتخت مهرجانقذف و ماسبذان را ولايتي جدا ميداند، ابن خردابه نيز صيمره را شهر مهرجانقذق و ماسبذان را شهر سيروان دانسته، مقدسي مهرجانقذق و ماسبذان را جزء دلگشاترين شهرهاي زمان قباد (پسر فيروز- پیروز) پادشاه ساساني نام برده است. همچنين او صيمره و ماسبذان را يكي ميداند. مقدسي در همين كتاب درجایی ديگر، در مورد فواصل شهرها، صيمره را با سيروان يكي دانسته. يعقوبي از صيمره بهعنوان شهر استان مهرجانقذق ياد ميكند، ابن فقيه مهرجانقذق را همان صيمره دانسته و ماسبذان را جدا ميداند و مسعودي نيز صيمره را از ولايت مهرجانقذق و ماسبذان را از سرزمين جبال ميداند و از آن به عنوان منطقهاي زلزله‌خیز ياد ميكند. حمدالله مستوفي و اصطخري صيمره را جزء ايالت و محدوده عراق محلي در دجله نزديك بغداد دانستهاند. لسترنج در كتاب جغرافيايي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي، سيروان و صيمره را مهمترين شهرهاي ولايت ماسبذان و مهرجانقذق دانسته و بنا به گفتهي وي ولايت مهرجانقذق در قرن 4 ﻫ. ق محيط بر صيمره بوده است. به‌این‌ترتیب، سيمره از شهرهاي ولايت مهرجانقذق به شمار رفته است و در قرن 4 ﻫ. ق از مناطق آباد و پرنعمت محسوب شده است. 

 

ابن خردابه مینویسد: ... کورههای جبال عبارتند از ماسبذان و مهرجان قذق و ماه کوفه که همان دینور است و مهرجانقذق جز سرزمین پهلوین است. وی در ادامه در خصوص راه کوره های کوهستانی مینویسد: از حلوان تا شهر زُور نُه منزل و همچنین از حلوان تا سَروان شهر ماسبَذان (Masbazan) هفت منزل و از سروان تا سیمره شهر مهرجان قذق چهار منزل است. و خراج ماسبذان و مهرجان قذق سه میلیون و پانصد هزار درهم است.

وی کوره مهرجان قذق و شهر سیمره را تفکیک توصیف میکند. مهرجان قذق کورهای است نیکو و وسیع، دارای شهر و قریه ها در نزدیکی السیمره از نواحی جبال و بر سر راه کسی که از حلوان عراق قصد همدان کُند، قرار دارد.

سیمره شهری در دیار جبل و دیار خوزستان و شهری در مهرجان قذق. یعقوبی در کتاب البلدان چنین مینویسد: ... از شهر سیروان تا سیمره که شهر استانی است معروف به مهرجان قدق دو منزل راه است و شهر سیمره در اُفیح واقع شده است و در آن مرغزار، چشمه ها و نهرهایی است که آبادیها و مزرعه ها را مشروب می کند و اهل آن مردمی به هم آمیخته از عرب و عجم و از فارس و کردهایند و ... . ابن حوقل ( 367 ﻫ.ق) در توصیف سیمره و سیروان حاکم نشینهای ایالتهای مهرجان قذق و ماسبذان مینویسد: ... گردو، دستنبو و محصولات سردسیر و گرمسیر و آبها و درختان و کشت ها بسیار دارند، این دو شهر جای باصفا هستند و در خانه ها و کوی های آنها آب جریان دارد. اصطخری سیمره را جزء ایالت جبال میداند و آن را جزء محدوده عراق قرار داده است.

در کتاب مسالک و ممالک در وصف سیمره آمده است که سیمره و سیروان میوه گرمسیری و سردسیری دارند و آب روان در خانه های ایشان میرود. وی فاصله دینور تا سیمره را پنج مرحله و از سیروان تا سیمره را یک روز راه ذکر کرده است.

یاقوت (326 ﻫ.ق) در معجم البلدان آورده که مهرجان قذق ولایتی است نیکو دارای شهر و دهات، در نزدیکی سیمره از نواحی جبال در طرف راست کسی که از حلوان عراق به طرف همدان میرود، بنابراین باید مهرگان کذک غیر از سیمره باشد.

مهرجان قذق را بین دیار جبال و خوزستان معرفی میکند: سیمره شهری است از نواحی جبال از سوی خوزستان و آن را به نام مهرجانقذق نامیده اند و آن آبادان و دارای میوه ها و آبها است. مقدسی، مهرجان قذق و ماسبذان را جزء شهرهای زمان قباد ساسانی دانسته و همچنین سیمره و ماسبذان را یکی میداند و توصیف میکند که میوه های ناهماهنگ خرما و جوز دارد؛ ساختمانهایش از گچ و سنگ است؛ آب در آن روان است، زیبا و خوب ولی کوچک است.

در همان کتاب و در جایی دیگر در مورد فواصل شهرها سیمره را با سیروان یکی دانسته و میگوید از بغداد تا صیمره یا سیروان شش مرحله است. ابودلف (341 ﻫ.ق) نیز در سفرنامه خود اشاره میکند که سیمره شهر زیبایی است که در آن خرما، زیتون، گردو، برف و میوه جات کوهستان و دشت با هم دیده میشوند، میان سیمره و (طرهان) پل بزرگ، زیبا و عجیبی بر پا میباشد که دو برابر پل خانقین است. ابن خردابه و مسعودی نیز سیمره را از ولایت مهرجان قذق میدانند.

از دیگر مورخینی که به شهر سیمره و محدوده جغرافیایی آن اشاراتی داشته اند ابوالفدا است که ضمن توصیف و موقعیت جغرافیایی آن سیمره را جزء ولایت مهرجان قذق دانسته است. حمداله مستوفی مورخ قرن هفتم (730 ﻫ.ق) در بخش جبال کتاب گزیده اشاره دارد به اینکه در دره لر کوچک دو شهر آبادند و شهرهای کریت، کورشت و سیمره تخریب شدهاند. گای لسترنج در ارتباط با موقعیت جغرافیایی سیمره چنین آورده است: در پنجاه میلی خاوری ماسبذان، شهر سیمره که با سیروان بی شباهت نبود قرار داشت و مدت زمانی پس از خراب شدن سیروان، شهری آباد و محل آن نیز از سیروان بهتر بود. ولایت مهرجان قذق که محیط بر سیمره بود؛ در قرن چهارم به کثرت نعمت شهرت داشت. چریکف در سیاحتنامه خود مینویسد: خرابه های صدمره در کنار رودخانه صدمره سه فرسخ با پل گاومیشان فاصله دارد. با توجه به گفته مورخین رویدادهای که در قرون اولیه و میانه اسلامی رخ داده قابل ذکرند که بتواند ما را با آنچه که در تناقض با متون تاریخی در ارتباط با شهر ساسانی سیمره است، راهنمایی کند.

 

متون تاريخي به‌اتفاق همواره از باغات و نخلستانهاي آباد و پربار منطقه در روزگار گذشته یادکرده‌اند. ازنظر اشپولر جايگاهي است كه ديه و كشتزار بسيار دارد، كه در آن خرما و گردو و ... انبار ميشد. و آن را يكي از مراكز مهم تجاري و يكي از انبارهاي آذوقه قرن سوم هجري نام ميبرد، همچنين سيمره را واقع در مسير بازرگاني همدان تا بغداد معرفي ميكند.

 

در خصوص مكان گزيني شهر سيمره ابن حوقل و اصطخري سيمره را جزء سرزمين جبال دانسته و آن را در شمال غرب خوزستان مكان- گزيني كردهاند. ياقوت نيز سيمره را محلي ميان جبال و خوزستان ذكر كرده است. نصر در كتاب اطلس تاريخ ايران در نقشه هاي باستاني ايران، سيمره در محلي در شمال غرب خوزستان نشان داده كه با موقعيت فعلي درهّشهر مطابقت دارد. در اين كتاب كه نقشه هاي ادوار مختلف ايران به تصوير كشيده شده، نام سيمره از دوره آلبويه به بعد ديده نميشود و از نقشه ها حذف‌شده است.

 

*دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی؛ مدرس پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد درهّشهر، گروه معماری، درهّشهر، ایران.

 

انتهای پیام/

 

نظرات کاربران

اگه میشه چندتا کتاب در مورد جغرافیای تاریخی ایلام هم بگذارید

دیدگاههای ارسال شده ، پس ازتأیید توسط مدیر سایت منتشر خواهد شد.
پیامهایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
انتشار نظر به معنای تأیید از دید مسئول سایت نبوده و مسئولیت نظرات بر عهده نظردهنده است.

نظر شما

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.